ME/cvs onderzoek: samen op weg naar meer impact en begrip

Publicatiedatum ..10-2025

Hoe kunnen onderzoekers en mensen met ME/cvs samen zorgen voor meer impact in het onderzoek naar deze ernstige ziekte?

Op 1 oktober kwamen onderzoekers, ervaringsdeskundigen en andere betrokkenen samen tijdens de projectleidersbijeenkomst ME/cvs met het thema “The next step: samen op weg naar impact!”.


Het doel van de bijeenkomst was duidelijk: nadenken over de volgende stap in het biomedische onderzoeksprogramma naar ME/cvs, en vooral – dat samen doen.

Waarom deze bijeenkomst?

Volgens Josien de Boer, implementatiespecialist bij ZonMw, was de belangrijkste boodschap van de dag duidelijk:

“Maak een plan hoe de inzichten uit het onderzoek kunnen bijdragen aan het bereiken van de impactdoelen van het programma. En doe dit niet alleen, werk samen met andere onderzoekers en ervaringsdeskundigen.”

Met andere woorden: de onderzoekers moeten niet alleen kijken naar hun eigen studie, maar ook naar het grotere geheel. Hoe hangen de onderzoeken met elkaar samen? En hoe kunnen de resultaten samen leiden tot betere kennis, betere zorg en uiteindelijk een betere kwaliteit van leven voor mensen met ME/cvs?

De impact pathway: een routekaart naar verandering:

Tijdens de bijeenkomst werd gebruikgemaakt van een hulpmiddel dat een impact pathway wordt genoemd. Josien legde uit wat dat is:

“Een impact pathway beschrijft hoe je een probleem gaat oplossen of dingen gaat veranderen. Het is net zoiets als het maken van een plan voor een roadtrip. Je begint met het bepalen van je einddoel, en daarna kijk je welke stappen je moet nemen om daar te komen.”

De deelnemers tekenden letterlijk uit hoe hun onderzoek kan bijdragen aan de doelen van het programma. Zo werd zichtbaar waar de verschillende projecten elkaar kunnen versterken en waar samenwerking nodig is.

Pitches en gesprekken:

Tijdens het programma kregen verschillende onderzoekers en ervaringsdeskundigen de kans om een korte pitch te geven over hun werk. Ze vertelden wat hun onderzoek inhoudt, welke resultaten ze hopen te bereiken en wat dat kan betekenen voor patiënten.

Ervaringsdeskundigen vertelden daarbij wat zij hopen dat het onderzoek hen oplevert. Hun inbreng is belangrijk, omdat zij als geen ander weten wat het betekent om met ME/cvs te leven. Hun ervaringen helpen onderzoekers om de juiste vragen te stellen en ervoor te zorgen dat het onderzoek aansluit bij de praktijk.

Multisysteemdenken: ME/cvs is complex:

Hemmo Drexhage, lid van de commissie van het onderzoeksprogramma, benadrukte tijdens de bijeenkomst hoe belangrijk het is om breed te denken bij ME/cvs:

“ME/cvs is een multisysteemziekte waarbij meerdere systemen betrokken zijn. Zoals het immuunsysteem, het microbioom, het neuro-endocriene systeem met het autonome zenuwstelsel en de spieren. Dat betekent: multisysteem denken.”

Volgens Drexhage is het niet genoeg om maar één onderdeel van het lichaam te onderzoeken. Juist de samenwerking tussen die verschillende systemen kan verklaren waarom ME/cvs zo’n complexe ziekte is. Daarom is ook samenwerking tussen onderzoekers, artsen, internationale netwerken én ervaringsdeskundigen essentieel.

Meer samenhang, meer resultaat:

Door alle projecten samen te brengen, ontstond tijdens de bijeenkomst een beter beeld van de samenhang tussen de onderzoeken. Deelnemers konden zien hoe het ene project aansluit op het andere, en hoe de kennis bij elkaar gebracht kan worden om sneller vooruitgang te boeken.

Het doel is om stap voor stap te werken aan betere gezondheid, meer kwaliteit van leven en een sterkere maatschappelijke positie voor mensen met ME/cvs.

Samenwerken loont:

Josien de Boer wees erop dat samenwerking niet alleen prettig is, maar ook bewezen effectief:

“Een belangrijke stap is het maken van een impact date tussen de deelnemers. Want door samen te werken werk je efficiënter en kom je verder. Samenwerken aan een plan gaat niet alleen sneller, maar is ook evidence based. Uit implementatieonderzoek weten we dat samenwerken met de juiste stakeholders de sleutel voor succes is.”

Met “impact date” bedoelt ze een vast moment waarop onderzoekers, ervaringsdeskundigen en andere betrokkenen hun ideeën delen en samen plannen maken. Zo blijft iedereen betrokken en wordt kennis beter uitgewisseld.

De volgende stap:

De bijeenkomst van 1 oktober liet zien dat er veel energie en motivatie is binnen het ME/cvs-onderzoeksprogramma. Onderzoekers willen niet alleen meer begrijpen van de ziekte, maar ook dat hun werk écht verschil maakt voor patiënten.

De volgende stap is om de plannen die tijdens deze bijeenkomst zijn gemaakt, verder uit te werken. Dat betekent: blijven samenwerken, kennis delen en de resultaten van onderzoek omzetten in praktische toepassingen in de zorg.

Wat betekent dit voor mensen met ME/cvs?

Voor patiënten is dit hoopgevend nieuws. Het laat zien dat er hard gewerkt wordt aan een beter begrip van de ziekte, met aandacht voor de ervaringen van mensen die er dagelijks mee leven.

Als onderzoekers en ervaringsdeskundigen blijven samenwerken, kunnen zij stap voor stap dichterbij antwoorden komen. En die antwoorden zijn hard nodig – voor betere diagnoses, gerichte behandelingen en meer erkenning van ME/cvs als ernstige lichamelijke ziekte.

Samen naar meer impact:

De bijeenkomst toonde aan dat de kracht van het onderzoeksprogramma niet alleen ligt in wetenschappelijke kennis, maar vooral in samenwerking.

Door elkaars inzichten te delen en te verbinden, ontstaat een netwerk van onderzoekers en ervaringsdeskundigen die samen werken aan één doel:

“meer impact, meer kennis en een betere toekomst voor iedereen met ME/CVS”.

De ervaringsdeskundigen die namens de ME/cvs Vereniging aanwezig waren vonden het een goede en constructieve bijeenkomst. Lees hier wat de ervaringsdeskundigen doen.
ZonMw deelde naar aanleiding van deze bijeenkomst deze post op LinkedIn.

Video tip: Wat kunnen huisartsen bieden?

21 maart 2025

Een opname van een workshop voor huisartsen op de Long Covid dag 2025 is online verschenen en is ook interessant voor ME/cvs patiënten en hun huisarts. Het is een aanrader om te bekijken en we besteden er daarom graag aandacht aan. Want veel huisartsen (en ME/cvs patiënten vragen zich af): wat kan je als huisarts bieden aan Long Covid en ME/cvs patiënten?

Deze zeer goede informatieve video is van een workshop die longarts Merel Hellemons (Erasmus MC)  en huisarts Jojanneke Kant gaven  tijdens de 2e Nederlandse Long Covid dag op 21 maart 2025. In de workshop gingen de artsen in op wat huisartsen momenteel aan Long Covid-patiënten en ME/cvs-patiënten kunnen bieden.  

Merel en Jojanneke laten zien wat de overlap van de symptomen is tussen Long Covid en ME/cvs. Dat daar eigenlijk geen groot verschil in zit en dat de meeste Long Covid-patiënten voldoen aan de diagnose criteria voor ME/cvs.

Onwetendheid bij huisartsen

Vaak weten huisartsen niet wat te doen bij Long Covid en ME/cvs-patiënten. Soms voelt het voor hen alsof ze praktisch niets kunnen doen. Maar erkennen, luisteren en vinger aan de pols houden is al heel helpend. Daarnaast zijn er ook behandelingen die ingezet kunnen worden om symptomen te bestrijden/verminderen.

Merel en Jojanneke hopen met deze workshop kennis te verspreiden waardoor meer patiënten herkend, erkend en geholpen kunnen worden. Ondanks dat een goede richtlijn ontbreekt, is er heel wat dat een huisarts voor Long Covid, ME/cvs en andere postinfectieuze ziektebeelden kan doen. 

Ze benadrukken ook dat Long Covid niet zomaar weggaat en dat de meeste mensen die langer dan een jaar ziek blijven meestal niet meer (volledig) herstellen. En dan is het belangrijk dat de huisarts de patronen van het ziektebeeld herkennen. 

Het doel  van de workshop was om huisartsen en zorgverleners:

  • Op de hoogte te brengen van het begrip PEM en hoe dat invloed heeft op de benadering van de klachten. Bij ME/cvs is PEM immers een verplicht en kenmerkend symptoom en kennis daarover is van groot belang.
  • Op de hoogte te brengen van mogelijke symptomatische behandelingen en welke paramedici daarbij hulp kunnen bieden.
  • Op de hoogte te brengen van de mogelijke symptomatische behandelingen met medicijnen.
  • Bekend te maken met het ziektebeeld POTS en de behandelopties met en zonder medicijnen. 
  • Bekend te maken met de medicijnen die in studieverband of off label voorgeschreven worden.

Deel vooral deze video met je huisarts of andere zorgverlener. Zo kunnen we er samen voor zorgen dat dat ziektepatronen sneller worden herkend en opgevolgd worden. 

Beschrijving bij de video van de bijeenkomst: 
De 2e Nederlandse Long Covid Dag vond plaats op 21 maart 2025 in Amersfoort. Long Covid is een multisysteemaandoening die wordt ervaren door ongeveer 10-20% van de mensen die besmet zijn met SARS-CoV-2. Meer dan 200 symptomen zijn geassocieerd met verschillende organen, wat de variabiliteit in klinische manifestaties en de complexiteit van het coördineren van zorgtrajecten onderstreept.

De ziektelast wordt onvoldoende onderkend, wat de noodzaak benadrukt om het bewustzijn te vergroten en de dialoog tussen medisch professionals, experts en de maatschappij te bevorderen. Zo kunnen we de persoonsgerichte zorg te verbeteren en de aanzienlijke impact die Covid op lange termijn heeft op de gezondheid, de economie en de samenleving verminderen.

Geleid door de principes van patiëntgerichte zorg, is de 2e Nederlandse Long Covid Dag gericht op het bevorderen van de dialoog tussen alle relevante belanghebbenden, van het maatschappelijk middenveld en een breed scala aan zorgverleners die zich bezighouden met langdurige Covid-zorg tot vooraanstaande Nederlandse wetenschappers, om multidisciplinaire oplossingen te bevorderen.

Lees ook het artikel van Jojanneke Kant in het tijdschrift van Medischcontact:

https://www.medischcontact.nl/actueel/laatste-nieuws/artikel/selfmade-postcovidexpert-huisarts-jojanneke-kant-pas-als-je-het-weet-zie-je-het

Selfmade postcovidexpert huisarts Jojanneke Kant: ‘Pas als je het weet, zie je het’

WHO oproep – Gebruik ICD classificatie bij ME/cvs

WHO spreekt op EMEA en Invest in ME Research Internationale Conferentieweek 

De WHO roept landen op om de ICD classificatie (=8E49) voor ME/cvs toe te passen en te implementeren in hun zorgstelsel, ME/cvs te erkennen als een ernstige fysieke ziekte en betere medische zorg, financiële ondersteuning en sociale dienstverlening te bieden.  

Cathal Morgan roept landen op om de ICD te gebruiken bij de classificatie van ME/cvs

Cathal Morgan (WHO Europa) 

In de Youtube video spreekt Cathal Morgan, beleidsadviseur van het Europese regiokantoor in Kopenhagen van de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO), namens regiodirecteur Hans Kluge, tijdens de jaarlijkse research conferentieweek van Invest in ME en EMEA. 

Pas de ICD classificatie voor ME/cvs toe 

Morgan stelt dat ME/cvs sinds 1969 erkend is als een neurologische aandoening door de WHO. De WHO beveelt alle landen daarom aan om  de Internationale Classificatie van ziekten (ICD classificatie) en de codes die specifiek zijn voor ME/cvs (8E49) te implementeren in hun zorgstelsel. 

Op die manier is het mogelijk meer kennis te verwerven over de ziektelast en de mate waarin het voorkomt (prevalentie).  

Betere toegang tot behandeling, zorg en hulp 

Wereldwijd zijn er 3 miljard mensen die leven met een neurologische aandoening, dat is 1 op de 3 mensen. In 2022 stelde de WHO World Assembly zich tot doel om de langdurige verwaarlozing aan te pakken van neurologische aandoeningen. In dat kader wijzen ze nu op het gebruik van de ICD classificatie. 

De WHO roept op om in actie te komen om op te schalen naar meer gerichte interventies, zodat het groeiende aantal mensen met neurologische aandoeningen toegang krijgt tot de kwaliteitszorg, behandeling en revalidatie die zij nodig hebben. 

EMEA Pan-Europese Enquête 

De WHO is door EMEA op de hoogte gebracht van de resultaten van de recente EMEA enquête onder ME/cvs patiënten in Europa. Deze enquête brengt de ernstige geïnvalideerdheid van ME/cvs patiënten aan het licht. Ook wordt duidelijk dat er niet wordt tegemoetgekomen aan de behoeften van Europese ME/cvs patiënten. 

De resultaten van de enquête onderstrepen ook hoe belangrijk het is om prioriteiten te stellen en ME/cvs te erkennen als een ernstige fysieke ziekte en betere medische zorg, financiële ondersteuning en sociale dienstverlening te bieden.  

ICD classificatie internationaal gebruiken geeft meer inzicht in ziektelast en prevalentie ME/cvs

Invest in ME Conferentie 

Cathal Morgan wenst namens de WHO alle onderzoekers, artsen, patiënten, verzorgers en anderen die de conferentie bijwonen succes bij: 

  • het presenteren van de laatste vorderingen op het gebied van onderzoek 
  • werken aan het  ontwikkelen van een standaard behandelingsprotocol voor patiënten 
  • een Europees onderzoeksvoorstel om biomarkers te identificeren 
  • ontwikkelen van genezende behandelingen voor deze kwetsbare en ernstig geïnvalideerde patiëntenpopulatie. 

Dit kost tijd, maar vandaag kunnen landen al werken aan ondersteuning van patiënten en hun basisrechten 

Het is bekend dat het ontwikkelen en implementeren van onderzoeksbehandelingen tijd zal kosten, zelfs jaren. 

In de tussentijd moeten regeringen aan de slag met de urgentie en de ethische vraag hoe zij vandaag ondersteuning kunnen bieden aan ME/cvs-patiënten met onzichtbare of medisch onverklaarde symptomen, hun basale mensenrechten respecteren en hun rechten onder de UN Conventie over de rechten van mensen met handicaps. 

Meld je snel aan voor Symposium van Fatigatio

Livestream Symposium Fatigatio over ME/cvs

Datum symposium: 14 september 2024

Fatigatio, een Duitse ME/cvs patiëntenorganisatie, organiseert een symposium met een focus op een aantal mechanismen. Onderzoekers zullen spreken over energie, metabolisme en Post Exertionele Malaise (PEM) bij ME/cvs. En jij kunt via een livestream deelnemen.

Kort de informatie op een rij

Fatigatio is een Duitse ME/cvs patiëntenorganisatie, die strijdt voor erkenning van en biomedisch onderzoek naar ME/cvs als ernstige neuro-immunologische organische ziekte. 

Sprekers: o.a. Rob Wüst (skeletspieren), Bhupesh Prusty (mitochondriën), Klaus Wirth (farmacologische benadering), Christian Puta (over PEM en activiteit) en Bettina Grande (psychologische aspecten van de ziekte en pacing). 

Taal: Deels in het Engels en deels in het Duits. 

Programma en de link naar de livestream op Youtube vind je in de flyer op de website van Fatigatio: https://www.fatigatio.de/

Flyer met het programma: https://www.fatigatio.de/wir-fuer-sie/tagungen-/-workshops/me/cfs-ft-2024

Livestream op Youtube: https://www.youtube.com/@FatigatioeV

Korte inhoud

Ⓜ️ Hoe beïnvloeden energiehuishouding en stofwisseling het ME/cvs ziektebeeld? 

Ⓜ️ Welke mechanismen liggen ten grondslag aan PEM? 

Ⓜ️ In de afgelopen jaren hebben wetenschappers van verschillende onderzoeksrichtingen nieuwe en baanbrekende inzichten verworven ten aanzien van deze thematiek. 

Ⓜ️ Ook wanneer er nog vele vragen open staan wil Fatigatio enkele fundamentele nieuwe resultaten bespreken met nationale en internationale experts. We komen de resultaten te weten vanuit het gezichtspunt van de moleculaire biologie, sportgeneeskunde en farmacologie. 

Ⓜ️ In toenemende mate ontstaat er een complex beeld, dat eindelijk ook perspectieven biedt voor een behandeling en een gefundeerde basis legt voor een succesvolle aanpak van de ziekte door pacing