Tag Archief van: kanteltafeltest

Toename symptomen door minder bloed naar de hersenen

Toename symptomen door minder bloed naar hersenen

/in /door

Verergerende symptomen houden verband met toename afwijkingen hersenbloedstroom tijdens kanteltafeltest bij ME/cvs

Onderzoek van Linda van Campen, Peter Rowe en Frans Visser

Van Campen et al doen al vele jaren wetenschappelijk onderzoek o.a. naar de invloed van orthostatische stress (rechtop gaan zitten of staan) op de doorstroming van bloed naar het hoofd van ME/cvs-patiënten.

Eerdere onderzoeken

Tijdens een kanteltafeltest neemt bij het merendeel van de ME/cvs patiënten namelijk de bloeddoorstroming naar de hersenen aanzienlijk af. ME/cvs patiënten hebben een gemiddelde afname van 26%, waar gezonde controles slechts 7% afname hebben. De auteurs hebben dit al eerder aangetoond in een grote groep van 429 ME/cvs patiënten bij een kanteltafeltest met een kanteling van 70 graden, een kanteling van 20 graden en zittend.

Ook hebben zij al eerder het verband gelegd tussen de afname van hersenbloedstroom en verscheidene symptomen:

  • pijngrens verminderde direct na de kanteltafeltest
  • geheugen en concentratie waren afgenomen na de kanteltafeltest
  • post-exertionele malaise (PEM) symptomen waren tijdelijk toegenomen
  • orthostatische intolerantie symptomen namen toe gelijk met het verergeren van de afwijkingen in de hersenbloedstroom
  • toedienen van Fenylefrine verminderde de afwijkingen in hersenbloedstroom en het aantal fouten in de N-back test.
  • compressiekousen verbeterden de klinische symptomen en verminderden afwijkingen hersenbloedstroom.

Doel van het onderzoek

In dit onderzoek is het verband onderzocht tussen de afname van de hersenbloedstroom en de ernst van de gerapporteerde symptomen bij ME/cvs. De auteurs veronderstelden dat de ernst van de ME/cvs verband houdt met de mate waarin de hersenbloedstroom afnam tijdens een kanteltafeltest.

Uitvoering van het onderzoek

Er was nog geen objectief bewijs geleverd dat symptomen van orthostatische intolerantie worden veroorzaakt door afname van de bloeddoorstroming naar de hersenen en/of activatie van het sympatisch zenuwstelsel (het “gaspedaal” in je autonoom zenuwstelsel). Van Campen et al toonden in eerdere studies al aan dat een Doppler meting (echo) de bloedstroom naar de hersenen objectief in beeld kan brengen tijdens een kanteltafeltest. Dit is een objectieve methode om veranderingen in de hersenbloedstroom te meten.

Er werden 110 ME/cvs patiënten geselecteerd uit de database van Cardiozorg die in de periode oktober 2012-maart 2023 waren onderzocht om vast te stellen of zij symptomen van ME/cvs vertoonden en die op dezelfde dag een kanteltafeltest hadden ondergaan, en die meer dan een jaar later opnieuw werden getest.

Er werd ook gebruik gemaakt van gegevens uit twee eerdere studies, waarbij de ziekte-ernst volgens de Internationale Consensuscriteria (ICC) beschikbaar waren, maar die nog niet werden gepubliceerd.

Bij het onderzoek naar ME/cvs wordt vaak gebruikgemaakt van vragenlijsten. Het is waardevol deze te combineren met objectieve metingen. Zo zijn de resultaten minder kwetsbaar voor vooringenomenheid (bias). Er zijn meerdere objectieve metingen beschikbaar (veranderingen in hartslag (HR), hartslagvariabiliteit (HRV), activity trackers, piek zuurstofverbruik (VO2peak) of de ventilatoire drempel (VO2AT), biomarkers, handknijpkracht en gebruik van neuroimaging technieken.

Bij eerdere studies bleek al dat de afname van de hersenbloedstroom verband houdt met de ernst van de ziekte (volgens de ICC): Hoe ernstiger ziek, hoe meer de hersenbloedstroom afneemt tijdens de kanteling.

De groep van 110 patiënten werd in tweeën gedeeld. 71 patiënten werden opnieuw getest omdat zij een achteruitgang van hun symptomen hadden. 39 patiënten waren stabiel gebleven en werden opnieuw getest.

De patiënten werden getest volgens een vast protocol: 20 minuten liggen, daarna gekanteld naar 70 graden. Daarbij werden hartslag, bovendruk en onderdruk genoteerd, om vast te stellen of er sprake was van posturaal orthostatisch tachycardie syndroom (POTS) of Orthostatische Hypotensie (OH).

Een extracraniële Doppler (echo) werd gebruikt bij de slagaders naar de hersenen en  de bloeddoorstroming werd berekend.

Resultaten

  • Bij de kanteltafeltest bleek de hersenbloedstroom onveranderd bij de groep ME/cvs patiënten waarvan de symptomen stabiel was gebleven.
  • Bij de groep ME/cvs patiënten die achteruitgang rapporteerde bleek de hersenbloedstroom bij de tweede test te zijn afgenomen.
  • Dit was niet alleen zo bij de acute afname van de bloeddoorstroming tijdens de kanteltafeltest, maar ook na verloop van tijd in een chronische aandoening, wanneer patiënten verder achteruit gingen of stabiel bleven.

Conclusie

Hoe groter de afname van bloedstroom naar de hersenen bij ME/cvs tijdens een kanteltafeltest, hoe ernstiger ziek de patiënt is. De gegevens uit dit onderzoek suggereren dat er een oorzakelijk verband is: een grotere afname van hersenbloedstroom leidt tot een toename van de symptomen.

Orthostatische symptomen bij ME/cvs en Long COVID

Orthostatische symptomen bij long COVID en ME/cvs

/in , /door

Tijdens de pandemie werd een grote internationale enquête gehouden onder volwassenen die aanhoudende symptomen hadden na een Covid-19 infectie. De 3 meest gerapporteerde symptomen daarin waren vermoeidheid, PEM en cognitieve problemen. Uit andere onderzoeken bleek ook dat orthostatische intolerantie en met name POTS al vlak na het begin van Long Covid ontstaan. Dit zijn ook allemaal belangrijke symptomen bij ME/cvs. Veel van de Long Covid patiënten voldoen na 6 maanden ziekte aan de criteria voor ME/cvs. Dit kan suggereren dat een infectie met SARS-Cov-2, net als infecties met SARS-Cov-1 en andere infectieziektes ME/cvs kunnen uitlokken.

Het onderzoek

De onderzoekers van Campen, Rowe en Visser hebben daarom een onderzoek gedaan waarin ME/cvs en Long Covid patiënten vergeleken werden. De auteurs onderzochten de orthostatische symptomen in het dagelijks leven en de reacties van hartslag en bloeddruk werden gemeten tijdens een kanteltafeltest. Ook hebben ze vergeleken hoe de hersenbloedstroom reageert als er orthostatische stress plaatsvindt.

De volgende patiëntengroepen werden vergeleken: 20 patiënten die zowel ME/cvs als POTS hebben, 20 ME/cvs patiënten die geen POTS hebben, 10 Long Covid patiënten en 10 gezonde controles. De patiënten werden gelinkt op leeftijd en geslacht. De ME/cvs patiënten voldeden aan de Fukuda, ICC en IOM criteria.

Alle deelnemers vulden vragenlijsten in over symptomen. Ze kregen dezelfde kanteltafeltest waarbij de hersenbloedstroom werd gemeten en de cardiale index.

Resultaten

Er waren geen significante verschillen in ME/cvs symptomen tussen long Covid patiënten en ME/cvs patiënten.

De long Covid patiënten ontwikkelden allemaal POTS tijdens de kanteling.

De afname van bloeddoorstroming in de hersenen en cardiale index verschilden niet tussen de 3 groepen patiënten.

De afname van de hersenbloedstroom was groter bij long Covid dan bij de ME/cvs patiënten, met een normale reactie van hartslag en bloeddruk.

Voordat de Long Covid patiënten ziek werden, waren zij allemaal fysiek erg actief. De orthostatische symptomen startten echter al vlak nadat zij ziek werden. Hierdoor is het erg onwaarschijnlijk dat de POTS werd veroorzaakt omdat zij gedeconditioneerd (fysiek niet fit) waren.

Conclusies

  • De symptomen van long COVID-19 zijn vergelijkbaar met die van ME/cvs-patiënten, evenals de reactie op kanteltafeltesten
  • De hersenbloedstroom en afname van de cardiale index tijdens het kantelen bleken bij long COVID ernstiger aangetast dan bij veel patiënten met ME/cvs
  • De gegevens en resultaten suggereren dat naast SARS-Cov-1, ook een infectie met SARS-Cov-2 een uitlokkende factor kan zijn voor het ontwikkelen van ME/cvs

Dit is een samenvatting van het onderzoek. De volledige (Engelstalige) publicatie kun je hier lezen.

Vergelijking van actieve zittest en kanteltafeltest voor POTS

Vergelijking van actieve zittest en kanteltafeltest voor POTS

/in , /door

Hong Cai en collega’s zijn onderzoekers verbonden aan de afdeling pediatrische vasologie in een universiteitsziekenhuis en van de afdeling kindergeneeskunde  in een ander ziekenhuis in Changsha, China. Zij onderzochten of POTS ook betrouwbaar kan worden vastgesteld door middel van een actieve zit-test in plaats van een passieve kanteltafeltest of een actieve sta-test (NASA Lean Test).

Zij zijn van mening dat de actieve zittest een redelijke alternatieve onderzoeksmethode is bij het beoordelen van POTS bij groepen die de staande test of de kanteltafeltest niet kunnen verdragen. Dit onderzoek is niet specifiek gericht op ME/cvs patiënten, maar op kinderen en adolescenten met POTS. Bij kinderen en jongeren met ME/cvs komen orthostatische problemen relatief vaker voor dan bij volwassenen.

Orthostatische intolerantie

Een langdurige verticale houding kan klachten veroorzaken als duizeligheid, toegenomen vermoeidheid, verergering van cognitieve problemen, hoofdpijn en/of misselijkheid. Het posturale tachycardiesyndroom (POTS) of neuraal gemedieerde hypotensie (NMH) zijn vaak aanwezig.

Rowe en collega’s schrijven in hun pediatrische handleiding voor diagnose en behandeling van kinderen en jongeren met ME/cvs over orthostatische intolerantie bij ME/cvs:

  • De term OI verwijst naar een groep aandoeningen waarbij de symptomen verergeren bij een rustige staande houding en verbeteren (maar niet altijd verdwijnen) door te gaan liggen.
  • Kenmerkende symptomen zijn cerebrale hypoperfusie (te weinig bloedtoevoer naar een deel van de hersenen) en activatie van het sympathische zenuwstelsel.
  • Uit onderzoeken blijkt dat onder jonge ME/cvs-patiënten meer OI voorkomt dan onder gezonde jongeren en ook meer dan onder volwassen ME/cvs-patiënten.
  • Geschat wordt dat 60-95% van de jonge ME/cvs-patiënten orthostatische symptomen heeft. OI komt vaker voor bij meisjes na de puberteit (verhouding meisjes/jongens is 3:1). OI kan ontstaan na een infectieziekte of een inenting.
  • Symptomen van OI bij jonge patiënten kunnen voorafgaan aan het ontstaan van ME/cvs, maar kunnen ook pas na het begin van ME/cvs ontstaan. Sommige jonge patiënten met symptomen van OI ontwikkelen geen ME/cvs, terwijl bij anderen de gelijktijdige diagnose van ME/cvs wordt gemist, omdat er bijvoorbeeld niet is gevraagd naar verergering van de post- inspanningssymptomen.
  • Orthostatische symptomen zijn o.a.: toegenomen vermoeidheid, duizeligheid, zwart voor de ogen zien, gezichtsveldvernauwing, hersenmist, hoofdpijn, misselijkheid, pijn, of kortademigheid.
  • Een verticale houding verergert consequent de symptomen van ME/cvs, en patiënten melden dat hun vermoeidheid en andere symptomen verergeren als zij in de rij staan of zich in een warme omgeving bevinden zoals een douche of in de zomerhitte.
  • Veel patiënten maken tegenovergestelde bewegingen – zoals zitten met de knieën tegen de borst, achteroverliggend huiswerk doen, de benen kruisen bij het staan, wiebelen als ze in de rij staan – maar zijn zich er niet van bewust waarom ze dat doen. Niet alle jongeren melden hun duizeligheid, dus vragen naar symptomen die opkomen tijdens langdurig staan kan OI aan het licht brengen.

bron: Diagnose-en-behandeling-bij-jongeren-met-MECVS.pdf (me-cvsvereniging.nl) pag 40-45 en 90-97

Testen voor orthostatische intolerantie

Tot nu toe werden de kanteltafeltest en de actieve sta-test (NASA Lean Test) veel gebruikt om de diagnose orthostatische intolerantie te stellen.

In deze studie werden kinderen en jongeren onderzocht met een diagnose Postureel Orthostatisch Tachycardie Syndroom of POTS.

Een kenmerk hemodynamisch criterium van POTS is een hart dat te snel klopt bij verandering van lichaamshouding.

Hemodynamisch = de manier waarop het bloed door het lichaam beweegt

Deze diagnose kan worden gesteld wanneer er bij de kanteltafeltest sprake is van:

  • voor kinderen onder de 12 jaar
    een toename van de hartslag per minuut van 40 slagen of meer
    of een absolute hartslag van 130 of meer
  • voor jongeren van 13-18 jaar
    een absolute hartslag van 125 slagen per minuut of meer
  • binnen de eerste 10 minuten van de actieve sta-test of de kanteltafeltest
  • zonder een daling van 20 mmHg of meer in systolische bloeddruk (bovendruk) of 10 mmHg of meer in diastolische bloeddruk (onderdruk)

De kanteltafeltest is algemeen geaccepteerd voor de evaluatie van POTS bij kinderen en volwassenen.

De studie

De auteurs van deze studie vergeleken de hemodynamische reacties bij het gebruik van een kanteltafeltest en van een actieve zit-test bij kinderen en adolescenten die de diagnose Postureel Tachycardie Syndroom (POTS) hadden.

Er werden 30 patiënten met POTS en 31 controle proefpersonen getest die achtereenvolgens zowel de actieve zit-test als de kanteltafeltest ondergingen. Hartslag en bloeddruk werden gemeten tijdens elke test.

Ze moesten 10 minuten liggend rusten en vervolgens 10 minuten actief zitten, daarna weer 10 minuten liggend rusten gevolgd door de kanteltafeltest. De zittest gebeurde rechtopzittend in een stoel waarbij hun handen op een natuurlijke manier naar beneden hingen, met hun knieën gebogen in een rechte hoek, voeten op de vloer en rug zonder enige steun gedurende 10 minuten.

Na 1, 3, 5 en 10 minuten werden hartslag en bloeddruk genoteerd en daarna keerden ze weer terug in een liggende positie.

Doelstelling

Sommige patiënten met ernstige orthostatische intolerantie symptomen kunnen niet rechtop blijven staan of zijn verminderd mobiel. Voor hen is een kanteltafeltest mogelijk niet haalbaar. In een studie van 686 kinderen en adolescenten meldden 66 proefpersonen intolerantie voor een zittende houding.

De symptomen van zitintolerantie hielden verband met zittende tachycardie en zittende verhoogde bloeddruk. Zittende tachycardie werd gesuggereerd met een toename van HR ≥ 25 bpm binnen 3 minuten na het zitten.

Ondanks deze gegevens worden de verschillen in de fysiologie tussen actief zitten en passief staan niet verantwoord bij pediatrische POTS.

Daarom was deze studie gericht op het presenteren en vergelijken van de hemodynamische reacties op de actieve zittest en de passieve kanteltafeltest bij kinderen en adolescenten met POTS.

De auteurs veronderstelden dat zittende tachycardie ook aanwezig was bij POTS-patiënten tijdens het zitten.

Het tweede doel van het onderzoek was de optimale hartslagcriteria te bepalen voor het diagnosticeren van POTS door middel van een actieve zit-test.

Resultaten

Zowel bij de POTS patiënten als bij de controle proefpersonen waren er bij de kanteltafeltest aanzienlijk grotere toenames te meten in hartslag en bloeddruk door 3 tot 10 minuten verandering van houding dan bij de zit-test.

POTS-patiënten die tijdens de kanteltafeltest overmatige orthostatische tachycardie hadden, hadden ook tijdens de zittest significant grotere toenames van hun hartslag op alle testmomenten vergeleken met de controle proefpersonen.

Een maximale toename van een hartslag groter of gelijk aan 22 slagen per minuut binnen 10 minuten na de zittest bleek orthostatische tachycardia te voorspellen met een gevoeligheid en specifiteit van 83,3 en 83,9%.

Slechts zes van de 30 POTS-patiënten (20%) in dit relatief kleine onderzoek bereikten het 40 slagen per minuut criterium tijdens de zittest. Niemand gaf aan de zittende houding niet te kunnen verdragen, hetgeen er mogelijk op wijst dat deze zit-test minder zwaar is dan de kanteltafeltest of de actieve sta-test.

POTS patiënten krijgen vaak het advies om te gaan zitten of liggen als zij orthostatische intolerantie symptomen ervaren. De resultaten van deze studie suggereren dat zitten mogelijk niet adequaat genoeg is om de OI symptomen te verlichten bij sommige POTS patiënten.

Dit onderzoek moet worden herhaald in grotere aantallen en meerdere centra.

Conclusie

De auteurs hebben aangetoond dat POTS-patiënten ook bij de zittende test tachycardie hebben bij het overschakelen van een liggende positie naar een zithouding. Zij zijn van mening dat de actieve zittest een redelijke alternatieve onderzoeksmethode is bij het beoordelen van POTS bij groepen die de staande test of de kanteltafeltest niet kunnen verdragen.

N.b.: gedachten over de toepasbaarheid op ME/cvs patiënten:

Het is de vraag hoe ME/cvs patiënten het uitvoeren van deze actieve zit-test en vervolgens er achteraan de kanteltafeltest zouden hebben verdragen. Voor velen is alleen de kanteltafeltest vaak al zwaar genoeg.

Bij een kanteltafeltest word je gekanteld waarbij riemen en een voetsteun er voor zorgen dat je de skeletspierpomp in je benen niet kunt gebruiken om de gevolgen van de kanteling te compenseren. Bij een actieve zit-test maak je wel gebruik van je spieren (niet-gesteund rechtop zitten).

Deze studie stelt voor dat bij patiënten voor wie een kanteltafeltest of actieve sta-test mogelijk te zwaar zijn, deze kunnen worden vervangen door een actieve zit-test, een minder zware optie waarmee toch POTS is vast te stellen.

Bron: Comparison of the Active Sitting Test and Head Up Tilt Test for Diagnosis of Postural Tachycardia Syndrome in Children and Adolescents

Hersenbloedstroom is verminderd bij ME/cvs

Hersenbloedstroom blijft verminderd na test

/in , /door

Wanneer je gaat staan, zakt het bloed in je hoofd en romp naar je benen door de zwaartekracht. Normaal gesproken herstelt je lichaam dit meteen weer, binnen een paar seconden. Bij orthostatische intolerantie werkt dit niet goed. Je hebt er dan last van dat je niet goed de hoeveelheid bloed die naar je hoofd gaat op peil kunt houden. Als je gaat liggen, verdwijnen deze symptomen.

Samenvatting

  • De doorstroming van het bloed in de hersenen blijft abnormaal 5 minuten na de kanteltafeltest.
  • De afwijkingen in de bloeddoorstroming na de kanteling zijn niet afhankelijk van de hemodynamische resultaten en van end-tidal koolstofdioxide druk (= Kooldioxide gehalte aan het einde van je uitademing) tijdens de kanteltafeltest.
  • De afwijkingen in de bloeddoorstroming na de kanteltafeltest zijn het ernstigst bij de ernstiger zieke ME/cvs patiënten.

Symptomen orthostatische intolerantie

  • Duizeligheid, licht gevoel het hoofd
  • Flauwvallen, bijna flauwvallen, of blackouts
  • Hartkloppingen
  • Hoofdpijn
  • Zwakte
  • Hersenmist (‘brain fog’), oftewel problemen met concentratie en geheugen; het gevoel dat je hoofd niet goed werkt
  • Trillen, beven
  • Kortademigheid
  • Druk op de borst
  • Wazig zicht
  • Een rood-paarse verkleuring van de benen (acrocyanose; dit komt door bloedophoping de benen)
  • Sterke drang om te gaan zitten of liggen

In het dagelijks leven leren we echter trucjes aan om flauwvallen te voorkomen, zodat een kanteltafeltest of een actieve sta-test (NASA lean test) vaak nodig is om vast te stellen dat er sprake is van orthostatische intolerantie.

De auteurs hebben al meerdere studies gepubliceerd over orthostatische symptomen bij mensen met ME/cvs. Deze symptomen worden mogelijk veroorzaakt door een abnormale
afname van de bloedstroom in de hersenen. Dit werd in eerdere studies al aangetoond. Zij maken hierbij gebruik van een kanteltafeltest, waarbij zij allerlei metingen doen.

Eerdere resultaten

Al eerder onderzochten de auteurs bloeddoorstroming van de hersenen bij ME/cvs. Daarbij toonden zij al aan dat de hersenbloedstroom significant verminderd is bij 90% van de ME/cvs patiënten tijdens een 70 graden kanteltafeltest.

Hoe groter de afname in hersenbloedstroom, hoe hoger het aantal verschillende symptomen van orthostatische intolerantie bij ME/cvs.

Slechts 20 graden kantelen of een zittende test is al voldoende om een verminderde bloeddoorstroming in de hersenen waar te nemen.

Andere studies tonen aan dat orthostatische intolerantie een belangrijke bijdragende factor is aan ME/cvs symptomen en bijdraagt aan de afname van de hersenbloedstroom.

Het onderzoek

Het was nog onbekend hoe snel de bloeddoorstroming van de hersenen weer herstelt na overeind zitten en staan. Bij gezonde mensen herstelt dit zich binnen een minuut, maar bij mensen met ME/cvs stroomt het bloed slecht terug.

Resultaten

  • De doorstroming van het bloed in de hersenen blijft abnormaal 5 minuten na de kanteltafeltest.
  • De afwijkingen in de bloeddoorstroming na de kanteling zijn niet afhankelijk van de hemodynamische resultaten en van end-tidal koolstofdioxide druk (de hoeveelheid uitgeademde kooldioxide aan het einde van de uitademing) tijdens de kanteltafeltest.
  • De afwijkingen in de bloeddoorstroming na de kanteltafeltest zijn het ernstigst bij de ernstiger zieke ME/cvs patiënten.
  • Er waren geen verschillen tussen de patiënten met een normale hartslag en bloeddruk en de POTS patiënten
  • Er waren geen verschillen tussen patiënten met een normaal gehalte aan CO2 in het bloed en patiënten met hypocapnie (=verlaagd CO2 gehalte in het bloed, vaak door te snel of te diep ademhalen of hyperventilatie)
  • Bij milde ME/cvs nam de hersenbloedstroom af met 7%, bij matige ME/cvs met 16% en bij ernstige ME/cvs met 25%
  • Er werd wel een significant verschil aangetroffen van hoeveel de hersenbloedstroom afnam in de liggende test na afloop van de kanteling, bij milde, matige en ernstige
  • De cardiac index nam bij de patiënten significant af de test.
  • Na de kanteling keerde in liggende positie de cardiac index terug naar normaal bij alle patiënten.

Conclusie

Tijdens kanteltafeltesten neemt de hersenbloedstroom af bij ME/cvs patiënten. Er is geen volledig herstel naar normale waarden. Ook al komt de cardiale index wel weer terug naar de waarden van voor de test. Het vertraagde herstel was niet afhankelijk van de hemodynamische bevindingen en ook niet van de aan/afwezigheid van hypocapnie. Alleen de mate van de ernst van ME/cvs had invloed. Wij observeerden een significant langzamer herstel in de hersenbloedstroom bij de ernstigst
zieke ME/cvs patiënten.

Orthostatische stress (gaan zitten of gaan staan) veroorzaakt achteraf een afname van de hersenbloedstroom, waarbij de ernst van de ME/cvs de bloeddoorstroming van de hersenen sterk beïnvloedt. Hoe ernstiger de ME/cvs, hoe langer het herstel duurt. Dit resultaat heeft gevolgen voor de adviezen die worden gegeven over het energiemanagement na een orthostatische prikkel en ook op het advies om te gaan liggen na een orthostatische prikkel.

De originele onderzoekspaper van deze studie van Linda van Campen, Peter Rowe en Frans Visser vind je hier.

Cognitief functioneren neemt af na OI

Cognitief functioneren neemt af na OI

/in , , /door

Cognitieve symptomen bij ME/cvs

De problemen met geheugen en concentratie worden door ME/cvs patiënten beschreven als:

  • brainfog,
  • verwarring,
  • desoriëntatie,
  • moeite met concentreren,
  • zich niet kunnen focussen,
  • moeite met verwerken van informatie,
  • moeite om te multitasken,
  • een slechter functionerend korte termijn geheugen.

In ernstiger gevallen hebben patiënten moeite om taken te doen die volgehouden aandacht vereisen en rapporteren problemen met het uitvoeren van zelfs relatief simpele activiteiten, zoals tv kijken.

De hypothese van de onderzoekers in deze studie is dat cognitieve achteruitgang bij ME/cvs patiënten aanwezig is na orthostatische stress veroorzaakt door de kanteltafeltest.

Orthostatische intolerantie

Orthostatische Intolerantie (OI) is een klinische aandoening. Hierbij verslechteren de symptomen bij het (gaan) zitten of staan. De symptomen verbeteren weer, hoewel ze niet hoeven te verdwijnen, door te gaan liggen. Het wordt gekenmerkt door de volgende symptomen:

  • Cerebrale hypoperfusie: hierbij is de bloedstroom naar de hersenen verminderd wat leidt tot een licht gevoel in het hoofd, (bijna) flauwvallen, verminderde concentratie, hoofdpijn en een (minder) scherp zicht.
  • Sympathische zenuwstelsel activatie: dit leidt tot krachtige hartslagen, hartkloppingen, trillingen en pijn op de borst.
  • Andere veel voorkomende tekenen van OI zijn vermoeidheid, een gevoel van zwakte, intolerantie voor lichte inspanning, misselijkheid, buikpijn, een bleek gezicht, zenuwachtigheid en kortademigheid.

Het onderzoek

385 ME/cvs patiënten bij wie ook OI werd vermoed, werden onderzocht. Na toepassen van de uitsluitingscriteria bleven hiervan 128 personen over. 84% hiervan rapporteerde tijdens de anamnese geheugen en concentratieproblemen.

Deelnemers voldeden aan de criteria voor deze studie als ze o.a.:

  • tussen november 2015 en juni 2018 werden onderzocht,
  • voldeden aan de criteria voor ME/cvs (zowel Fukuda 1994 als ICC 2011, waarbij de uitsluitingscriteria werden toegepast),
  • een kanteltafeltest ondergingen i.v.m. klinische verdenking op OI
  • diagnose OI kregen volgens de IOM criteria,
  • de volledige visuele 2- en 3-back tests hadden voltooid.

De scores op cognitieve testen werden slechter naarmate de hellingshoek van de kanteltafel groter werd en hoe ingewikkelder de cognitieve test was.

Het doel van deze studie was te bepalen of cognitieve beperkingen blijven aanhouden nádat de kanteltafeltest is voltooid.

Cognitieve disfunctie maakt onderdeel uit van de post-exertionele malaise (PEM). Het begin van PEM wordt op verschillende manieren gerapporteerd in de literatuur, van onmiddellijk na de stressor tot dagen nadien. Daarom onderzochten de onderzoekers cognitieve achteruitgang onmiddellijk ná de kanteltafeltest.

Methodes

2- en 3- back tests
In deze studie werden ME/cvs patiënten met orthostatische symptomen getest door middel van een cognitieve 2- en 3- back test, die zij vóór en binnen 5 minuten ná de kanteltafeltest online moesten invullen.

Patiënten moesten klikken wanneer het plaatje in het scherm overeenkwam met iets dat zij twee of drie plaatjes geleden hadden gezien. Het percentage correcte antwoorden en de reactietijden voor en na de kanteltafeltest voor zowel de 2- als de 3-back testen werd geregistreerd.

30 minuten kanteltafeltest
De 30 minuten kanteltafeltest houdt in dat patiënten eerst 15 minuten liggen, waarna de kanteltafel voorzichtig wordt gekanteld tot een hoek van 70 graden. Zij blijven dan 30 minuten in deze hellingshoek staan. De test eindigt na 30 minuten, of op verzoek van de patiënt of bij (bijna) flauwvallen. De hartslag en de bloeddruk (onderdruk en bovendruk) worden voortdurend gemeten, evenals de hoeveelheid koolstofdioxide via de neus.

Resultaten

Bij de patiënten met orthostatische symptomen nam het percentage juiste antwoorden op de 2-backtest na de kanteltafeltest af van 77 (18) tot 62 (21) en van de 3-terugtest van 57 (17) naar 41 (17), beide p < 0.0001).

De percentages correcte antwoorden werden lager en de reactietijd nam toe ná de kanteltafeltest. Het maakte hierbij geen verschil of iemand ernstiger of minder ernstig ziek was. Het maakte ook geen verschil of er naast ME/cvs sprake was van fibromyalgie.

Bij volwassenen met ME/cvs volgt achteruitgang van cognitief functioneren op orthostatische stress testen (kanteltafeltesten). Deze achteruitgang van cognitief functioneren trad onafhankelijk op van de veranderingen in bloeddruk en hartslag tijdens de kanteltafeltest.

Er waren geen verschillen qua percentages goede antwoorden en reactietijd tussen ME/cvs patiënten zonder afwijkingen in hartslag en bloeddruk en ME/cvs patiënten met POTS of OH. De cognitieve afwijkingen bij ME/cvs zijn dus niet beperkt tot de patiënten die ook POTS / OH hebben.

Discussie

Eerder stelden de onderzoekers al vast dat ME/cvs patiënten met een normale reactie van hartslag en bloeddruk op een 30 minuten kanteltafeltest tóch een significante afname hebben van hersenbloedstroom.

Het werkgeheugen bij volwassenen met ME/cvs blijft beperkt ná een 30 minuten kanteltafeltest. Deze achteruitgang van het werkgeheugen kan verklaard worden door een afname in hersenbloedstroom tijdens de kanteltafeltest, ondanks veranderingen in bloeddruk en hartslag.

Postexertionele malaise (PEM) is een verergering van sommige of alle ME/cvs symptomen. PEM treedt op na fysieke of cognitieve inspanning en leidt tot een afname in functionele mogelijkheden. De resultaten van deze studie suggereren dat PEM onmiddellijk na het voltooien van de orthostatische stresstest begint.

Dit was een samenvatting van opnieuw een studie van Linda van Campen, Peter Rowe, Freek Verheugt en Frans Visser, gepubliceerd in Autonomic Neuroscience. Het volledige (Engelstalige) artikel vind je hier.

Bij 20 graden kantelen al minder bloed naar de hersenen

Bij 20 graden kantelen al minder bloed naar hersenen

/in , /door

Eerder onderzoek

In een eerdere studie van Linda van Campen et al, met 429 volwassenen met ME/CVS, die voldeden aan zowel de Fukuda als de Internationale Consensus Criteria, werd aangetoond dat 86% van de onderzochte ME/CVS patiënten symptomen had van orthostatische intolerantie* in het dagelijks leven.

Tijdens kanteltafeltesten, met een kanteling tot 70 graden en gedurende 30 minuten, had 90% hiervan een abnormale afname van de bloeddoorstroming naar de hersenen (CBF). Dit was gemeten met Doppleronderzoek, een techniek die gebruikmaakt van ultrasone golven of geluidsgolven om aandoeningen van de bloedvaten te onderzoeken.

Deze abnormale afname van de bloeddoorstroming naar de hersenen was niet alleen aanwezig bij ME/CVS patiënten met goed gedefinieerde afwijkingen in hartslag en bloeddruk tijdens kanteltafeltesten, zoals orthostatische hypotensie, postureel orthostatisch tachycardie syndroom (POTS) en syncope (flauwvallen). Deze abnormale afname van bloedstroom naar de hersenen was ook aanwezig bij ME/CVS patiënten met een normale reactie van hartslag en bloeddruk bij het rechtop gaan zitten of staan.

De gemiddelde afname van hersenbloedstroom van 26% in de hele groep proefpersonen met ME/CVS verschilde significant met de afname van 7% die bij de gezonde controle proefpersonen werd waargenomen toen ze dezelfde test ondergingen.

Het nieuwe onderzoek

De ernstigst zieke bedgebonden ME/CVS patiënten verdragen een standaard kanteltafeltest van 30 minuten naar een kanteling van 70 graden mogelijk niet.

Daarom onderzocht een nieuwe exploratieve studie of een kortere test van 15 minuten met een kleinere hellingshoek van 20 graden voldoende zou kunnen zijn om de afnames in hersenbloedstroom en slagvolume index/cardiale index uit te lokken bij ernstig zieke ME/CVS patiënten. Dit was al eens getest door Wyller et al bij 27 jongeren met ME/CVS, waarbij de jongeren met ME/CVS onderscheiden konden worden van de gezonde proefpersonen van hun leeftijd. Bij een exploratieve studie worden op een systematische manier gegevens verzameld en geanalyseerd in de hoop nieuwe verbanden te ontdekken of nieuwe feiten aan de weet te komen.

De ernst van de ziekte werd ingedeeld volgens de Internationale Consensus Criteria (ICC):

  • licht: tenminste 50% of meer afname van activiteiten niveau van voor de ziekte
  • matig: grotendeels huisgebonden
  • ernstig: grotendeels bedgebonden
  • zeer ernstig: bedgebonden en afhankelijk van hulp bij fysieke functies

In de periode van juni 2019 – april 2020 werden 19 ernstig zieke ME/CVS patiënten met orthostatische intolerantie klachten in het dagelijks leven bestudeerd: 18 vrouwen. Alle 19 ernstig zieke ME/CVS patiënten voldeden aan de criteria voor een abnormale afname van de bloedstroom naar de hersenen.

Conclusies

Het gebruikmaken van een minder intensieve 20 graden kanteltafeltest gedurende 15 minuten bij ernstig zieke ME/CVS patiënten resulteerde in een gemiddelde afname van hersenbloedstroom van 27%. Dit is vergelijkbaar met de gemiddelde afname die eerder werd vastgesteld bij minder ernstig zieke patiënten die werden bestudeerd tijdens een 30 minuten 70 graden kanteltafeltest.

Dit onderzoek is alleen gedaan met bedgebonden ME/CVS patiënten. Wat verder nog onderzocht moet worden:

  • Of deze hoek van 20 graden de hoek van 70 graden kan gaan vervangen wanneer minder ernstig zieke ME/CVS patiënten worden getest.
  • Het effect op gezonde proefpersonen.
  • Of verschillen in ernst van de ziekte ook leiden tot verschillen in afname van hersenbloedstroom.
  • Of een kortere kanteling van 20 graden minder post-exertionele malaise uitlokt dan een langere kanteling van 70 graden.

Deze studie toont aan dat een korte 15 minuten kanteling van 20 graden voldoende is om een klinisch significante afname in hersenbloedstroom uit te lokken bij patiënten met ernstige ME/CVS. 

Lees hier het hele artikel

Hersenbloedstroom is verminderd bij ME/cvs

Hersenbloedstroom is verminderd bij ME/cvs

/in , /door

Veel ME/cvs patiënten (maar niet alle) vertonen één of andere vorm van orthostatische intolerantie. Hierbij reageren hartslag en bloeddruk sterk op verandering van houding. Dit kan worden gemeten door het doen van een kanteltafeltest. Bij deze test word volgens een vast protocol de tafel gekanteld waarop de patiënt ligt, totdat de patiënt staat.

Het onderzoek

Aan deze studie deden 429 ME/cvs patiënten mee en 44 gezonde controle proefpersonen. Zij ondergingen gedurende 30 minuten testen op de kanteltafel. Tijdens het kantelen werden halverwege en aan het eind bij iedereen de bloeddruk, hartslag en bloeddoorstroming naar de hersenen gemeten. Er werd halverwege een mondelinge vragenlijst afgenomen om 15 symptomen van orthostatische intolerantie vast te leggen.

De bloedstroom naar de hersenen werd gemeten met een echotechniek (doppler) aan slagaders naar de hersenen. De snelheid waarmee het bloed naar de hersenen stroomt, werd genoteerd. Het is normaal dat deze iets afneemt wanneer je gaat staan.

Resultaten

  • 247 patiënten hadden een normale reactie van hartslag en bloeddruk op de kanteltafeltest
  • 62 patiënten hadden vertraagde orthostatische hypotensie (dOH)
  • 120 patiënten hadden het posturale orthostatische tachycardie syndroom (POTS).

De gezonde proefpersonen hadden aan het eind van de kanteling een verminderde hersenbloedstroom van 7%. De ME/cvs patiënten hadden hierbij gemiddeld een vermindering van 26%. De ME/cvs patiënten die een normale reactie van hartslag en bloeddruk hadden op de kanteltafeltest, hadden een verminderde hersenbloedstroom van 24%. Voor de dOH patiënten was dit 28% en voor de POTS patiënten 29%.

Statistisch berekend is 13% “normaal” (13% = 2 x de standaarddeviatie van de afname van de hersenbloedstroom van de gezonde controles).

Dit cijfer werd vervolgens vergeleken met de cijfers van de ME/cvs patiënten. Van de ME/cvs patiënten liet 82% van de groep met de normale reactie van hartslag en bloeddruk een abnormale vermindering zien van hersenbloedstroom, 98% van de dOH patiënten en 100% van de POTS patiënten.

Conclusies

De bloedstroom naar de hersenen is tijdens de kanteltafeltest verminderd bij ME/cvs patiënten met POTS, uitgestelde OH en zelfs bij de patiënten die een normale reactie vertoonden van hartslag en bloeddruk.

De studie toont aan dat orthostatische intolerantie symptomen verband houden met afname van hersenbloedstroom. Ook laat de meerderheid van de ME/cvs patiënten een abnormale afname zien van hersenbloedstroom tijdens het testen met orthostatische stress. Dit kan implicaties hebben voor de diagnose en behandeling van ME/cvs patiënten.

Het volledige (Engelstalige) artikel vind je hier.