Wat weet de wetenschap over ME/cvs?

Er is in de wetenschap nog niet veel bekend over de oorzaak van ME/cvs en er is nog geen ‘Biomarker’ waarmee je ME/cvs kunt diagnosticeren. Er zijn wel in de loop der tijd verschillende criteria sets beschreven waarmee je de diagnose kunt stellen. Ook is er altijd mondjesmaat onderzoek gedaan naar ME/cvs, maar helaas heeft dat nog niet geleid tot een biomarker of een behandeling.

In Nederland is het onderzoeksprogramma ME/cvs gestart. Daarin doen 2 consortia (1 in Amsterdam en 1 in Groningen) biomedisch onderzoek naar ME/cvs.

Uit internationale onderzoeken zijn al een aantal dingen duidelijker geworden en de onderzoeken in Nederland hopen daar weer een stapje verder in te zetten.

Bekijk ook de grote review van Frontiers over wat we nu al weten.

Kennis en lopende onderzoeken

DNA en Immuunsysteem

De oorzaak kan komen door een mix van erfelijkheid en omgevingsfactoren, zoals infecties. Hier worden vanaf 2024 onderzoeken naar gedaan via het Onderzoeksprogramma ME/cvs:

AutonoME | Auto-immuniteit als oorzaak
EnergiseME | Auto-immuniteit en verstoringen in het metabolisme van immuuncellen
IMMUNESTRATIFY | Immuun handtekeningen
Hersenveranderingen in ME/CVS | Focus op het stress- en immuunsysteem
Een neurobiologische en immunologische vergelijking van ME/CVS en PAIS
De rol van eiwitten bij ontsteking en klachten
Onderzoek erfelijke aanleg
Onderzoek immuunsysteem

Genetische aanleg en infecties spelen een belangrijke rol in het ontstaan van ME/cvs. Meer onderzoek is nodig om deze factoren beter te begrijpen.

Bij ME/cvs kunnen infecties of stress leiden tot ontstekingen en problemen met het immuunsysteem. Dit kan zorgen voor een verstoring van het lichaam, zoals een slechte doorbloeding en zuurstoftekort. De energiestofwisseling in het lichaam werkt niet goed en er kan schade aan cellen optreden.

Na een infectie kunnen ziekteverwekkers in de cellen blijven en moeilijk door het immuunsysteem worden herkend. Dit zorgt voor een zwakker immuunsysteem en maakt het lichaam vatbaarder voor nieuwe infecties, wat bijdraagt aan de symptomen van ME/cvs.

In de vroege stadia van ME/cvs zijn er vaak verhoogde niveaus van ontstekingsstoffen in het bloed. Deze stoffen zijn belangrijk voor het ontstaan van auto-immuunziekten.

Naarmate ME/cvs langer aanhoudt, verandert het ontstekingsprofiel en de kenmerken van het immuunsysteem. Het immuunsysteem probeert in de vroege stadia actief om de infectie aan te pakken, maar na verloop van tijd kunnen ziekteverwekkers de immuunreactie onderdrukken, wat leidt tot vermoeidheid van het immuunsysteem.

Bij ME/cvs patiënten is waargenomen dat de activatie van cytokinen toeneemt met de ernst van de ziekte. Dit suggereert dat patiënten in de loop van de tijd meer last kunnen hebben van infecties. Er zijn 17 cytokinen gevonden die een significante toename vertonen met de ernst van ME/cvs.

Spieren en Metabolisme

ME/cvs patiënten hebben vaak een ‘gestrest’ metabolisme. Dat betekent dat de energieproductie niet goed werkt. Dat kan komen door factoren als:

Infecties
Zuurstoftekort
Ondervoeding

ME/cvs patiënten hebben verschillende afwijkingen in hun stofwisseling. Vaak is er een verminderde functie van mitochondriën en de energieproductie.

Mitochondriën, de delen van cellen die energie produceren, werken niet goed bij ME/cvs. Sommige patiënten hebben veranderingen in de structuur van de mitochondriën (meer gecondenseerde vouwingen), maar andere kenmerken blijven hetzelfde (wat erop duidt dat het niet te maken heeft met deconditionering). Uit spieronderzoek blijkt dat ME/cvs patiënten minder spiervezels met mitochondriën in de spieren hebben en meer spiervezels die een tragere energieproductie leveren.

Wanneer het lichaam niet genoeg zuurstof heeft om energie te produceren, schakelt het over naar anaerobe stofwisseling, wat minder efficiënt is en meer melkzuur produceert. Dit gebeurt vaker bij ME/cvs patiënten, wat leidt tot meer melkzuur in hun bloed, hersenvocht en spieren.

Door aanhoudende stressfactoren zoals ontstekingen of infecties kan het lichaam overschakelen naar een ‘celgevaarreactie’, waarbij het minder energie gebruikt voor niet-essentiële processen om energie te besparen voor overleving.

EnergiseME | Auto-immuniteit en verstoringen in het metabolisme van immuuncellen
MuscleME | Adaptaties in de skeletspier en bloed tijdens post-exertionele malaise
Wat er in de spieren gebeurt

Spierproblemen en heat shock-eiwitten (HSP’s): Bij spiervermoeidheid worden bepaalde zenuwen in de spieren actief, wat zorgt voor de aanmaak van HSP’s. Deze eiwitten helpen spiercellen beschermen en herstellen. Bij ME/cvs is de productie van HSP’s echter verminderd, wat kan bijdragen aan spierproblemen.

Spierreflex en inspanning: Bij inspanning probeert het lichaam meer bloed naar de spieren te sturen. Bij ME/cvs werkt deze reflex niet goed, wat leidt tot meer vernauwing van de bloedvaten en verergering van symptomen.

Bloedsomloop en hersenen

Hartslag en bloeddruk: ME/cvs patiënten hebben vaak een hogere hartslag in rust, lagere piek-hartslag en veranderingen in hartslag bij inspanning. Hun hartslagvariabiliteit (verschil in tijd tussen hartslagen) wijst op een chronisch overactief stresssysteem en een verminderde ontspannings-reactie. Patiënten krijgen daardoor OI of POTS.

Vernauwing van bloedvaten en zuurstoftekort: Door autonome veranderingen bij ME/cvs kunnen bloedvaten vernauwen en te weinig bloed naar delen van het lichaam sturen. Dit zorgt voor zuurstoftekort in de weefsels en problemen met spieren.

Te veel schadelijke stoffen: Mensen met ME/cvs hebben te veel schadelijke zuurstof- en stikstofverbindingen in hun lichaam. Deze stoffen kunnen cellen beschadigen en de balans in het lichaam verstoren.

Bij ME/cvs kan het bloed te snel stollen, wat problemen kan veroorzaken. Meer onderzoek is nodig om dit beter te begrijpen.

Kleine stolsels in het bloed van ME/cvs patiënten bevatten eiwitten die helpen bij stolling en kunnen groter zijn dan normaal. Deze stolsels zijn moeilijk af te breken en kunnen de bloedvaten verstoppen, wat leidt tot slechte bloedcirculatie en zuurstoftekort in weefsels.

ME/cvs patiënten hebben vaak hogere niveaus van LPS (een stof die ontstekingen kan veroorzaken) in hun bloed. LPS kan zich binden aan eiwitten in het bloed en de vorming van microstolsels bevorderen, wat leidt tot meer stolling en langdurige ontstekingen.

Darmen en hormonen

Mensen met ME/cvs hebben vaak last van darmproblemen. Hun darmflora (de goede bacteriën in de darm) is verstoord. Dit kan leiden tot ontstekingen en een slechte spijsvertering.

ME/cvs patiënten hebben vaak lagere niveaus van hormonen zoals ACTH, cortisol, groeihormoon (GH) en IGF-1. Deze hormonen zijn belangrijk voor bescherming van het zenuwstelsel en energieproductie

Wetenschap voor patiënten

Wat er binnen 5 minuten kan gebeuren als een ME/cvs patiënt probeert op te staan en de dag te beginnen: de batterij van bijna leeg naar helemaal leeg.

Diagnostische criteria

1988 Holmes (CDC)

CVS

Deze criteria spreken voor het eerst van CVS. Om de diagnose te krijgen moet je minimaal 6 maanden ziek zijn en 8 symptomen hebben in de volgende 5 categorieën:

Problemen met korte termijn geheugen
Pijn
Slaap
PEM
Griep verschijnselen

1994 Fukuda (CDC)

Primaire symptomen

Klinisch geëvalueerde, onverklaarbare, aanhoudende of terugkerende chronische vermoeidheid die:

van nieuw of definitief begin (niet levenslang);
is niet het resultaat van voortdurende inspanning ;
wordt niet wezenlijk verlicht door rust;
en resulteert in een aanzienlijke vermindering van eerdere niveaus van beroeps-, onderwijs-, sociale of persoonlijke activiteiten .

Bijkomende symptomen

Het gelijktijdig voorkomen van vier of meer van de volgende symptomen:

aanzienlijke verslechtering van het kortetermijngeheugen of de concentratie ;
keelpijn ;
gevoelige lymfeklieren ;
spierpijn ;
pijn in meerdere gewrichten zonder zwelling of roodheid;
hoofdpijnen van een nieuw type, patroon of ernst;
niet-verkwikkende slaap ; en
post-exertionele malaise die langer dan 24 uur duurt.

Deze symptomen moeten gedurende zes of meer opeenvolgende maanden van ziekte hebben aangehouden of zijn teruggekomen en mogen zich niet vóór de vermoeidheid hebben voorgedaan. ^[ 1 ]

Eindvereiste

Alle andere bekende oorzaken van chronische vermoeidheid moeten worden uitgesloten, met name klinische depressie, bijwerkingen van medicijnen, eetstoornissen en middelenmisbruik.

Kritiek

Post-exertionele malaise (PEM) is niet verplicht. (De meeste Amerikaanse onderzoekers gebruiken de PEM-optie.)
Artsen en onderzoekers die de PEM-optie niet gebruiken, hebben chronische vermoeidheidspatiënten (CF) verkeerd gediagnosticeerd met chronisch vermoeidheidssyndroom ( CVS )
Als in onderzoek de PEM-optie niet wordt gebruikt, beschouwen patiënten en veel onderzoekers de studie niet als een echte CVS-studie; het wordt beschouwd als een (CF)-studie. Of zowel CVS- als CF-patiënten nemen deel aan een CVS-studie, aangezien sommige patiënten PEM hebben en andere niet, waardoor de studie ernstig gebrekkig en nutteloos is voor zowel CVS- als CF-onderzoek.
Het is niet eenvoudig om het op klinisch niveau te gebruiken, omdat het speciaal voor onderzoek is ontwikkeld. Het kan meerdere specialisten en jaren duren om een patiënt te diagnosticeren.
Een dubbele diagnose is niet altijd mogelijk en is in een klinische setting niet zinvol (bijv. AIDS + CVS of MS + CVS).
Leidt tot verwarring over chronische vermoeidheid (een symptoom van veel ziekten, depressies, aandoeningen en medicijnen) en het chronisch vermoeidheidssyndroom (een ziekte met een totaal verkeerde naam.) ^[ 2 ]

2003 Canadian Consensus Criteria

ME/cvs

Deze criteria spreken over ME/cvs. Om de diagnose te krijgen moet je minimaal 6 maanden ziek zijn. Er is een langere lijst met symptomen en criteria waarbij je binnen sommige criteria verplicht klachten moet hebben en in andere categorieën optionele of enkele klachten.

Een diagnose van matige en ernstige vormen van ME/cvs wordt nauwkeurig gesteld met behulp van deze criteria. Volwassenen kunnen vanaf 6 maanden worden gediagnosticeerd, terwijl kinderen vanaf 3 maanden worden gediagnosticeerd.

2011 International Consensus Criteria

Deze criteria spreken over ME en zijn vrij nauwkeurig. Je kunt direct de diagnose krijgen volgens deze criteria. Er is een langere lijst met symptomen en criteria waarbij je binnen sommige criteria verplicht klachten moet hebben en in andere categorieën optionele of enkele klachten.

2015 Institute of Medicine

SEID

Deze criteria spreken over SEID. Na 6 maanden kun je de diagnose krijgen als je voldoet aan één van de volgende criteria:

Voortdurende uitputting
Cognitieve problemen OF Orthostatische Intolerantie
Slaapproblemen
PEM

ME/cvs ( SEID ) wordt vrij nauwkeurig gediagnosticeerd met deze criteria wanneer de kernsymptomen aanwezig zijn. Het rapport van het Institute of Medicine als geheel is een uitgebreid overzicht van de medische literatuur die beschikbaar was op het moment van publicatie (2015). Volwassenen kunnen vanaf 6 maanden worden gediagnosticeerd, terwijl kinderen vanaf drie maanden worden gediagnosticeerd.

Deze criteria lijken artsen in Nederland het meest te prefereren. Gelukkig is PEM een verplicht symptoom. Het is verder een kleine greep uit de daadwerkelijke symptomen die een ME/cvs patiënt kan ervaren.

Overzichten