Beschadigde bloedvaten geven nieuw inzicht in ME/cvs en Long Covid
Mensen met ME/cvs en Long Covid hebben vaak ernstige en langdurige klachten. Zij zijn extreem uitgeput, herstellen slecht van inspanning en raken snel overbelast. Ook problemen met concentratie, duizeligheid, spierpijn en klachten van maag en darmen komen veel voor. Voor veel patiënten voelt het alsof hun lichaam voortdurend uit balans is.
Lange tijd was het moeilijk om al deze klachten samen te verklaren. Nieuw wetenschappelijk onderzoek biedt nu een mogelijk samenhangend beeld. Volgens onderzoekers speelt schade aan het endotheel, de binnenbekleding van de bloedvaten, een centrale rol bij het ontstaan en voortbestaan van ME/cvs en Long Covid.
Het endotheel als sleutel tot het begrijpen van klachten
Het endotheel is een dunne laag cellen die de binnenkant van alle bloedvaten bekleedt. Deze cellen zijn essentieel voor een goede doorbloeding. Ze zorgen ervoor dat bloedvaten zich op het juiste moment verwijden of vernauwen, dat zuurstof en voedingsstoffen hun bestemming bereiken en dat afvalstoffen worden afgevoerd. Ook speelt het endotheel een rol bij de bloeddruk, bij het voorkomen van ongewenste stolling en bij het aansturen van het immuunsysteem.
Wanneer het endotheel gezond is, verlopen deze processen vrijwel ongemerkt. Maar als deze laag beschadigd raakt, kan dat gevolgen hebben in het hele lichaam. Dit maakt het endotheel tot een belangrijk regelsysteem.
Wat er mis kan gaan na een virusinfectie
Na een virusinfectie, zoals COVID-19, herstelt het lichaam meestal vanzelf. Bij een deel van de mensen gebeurt dit echter niet volledig. De onderzoekers beschrijven dat virussen het endotheel direct kunnen aantasten, maar ook indirect schade kunnen veroorzaken via langdurige ontstekingsreacties.
Bij sommige mensen raken endotheelcellen hierdoor blijvend ontregeld. Zij komen in een toestand terecht die cellulaire veroudering wordt genoemd. Deze cellen zijn niet dood, maar functioneren niet meer normaal en herstellen zich niet.
Verouderde cellen die het lichaam blijven belasten
Normaal gesproken ruimt het lichaam beschadigde of verouderde cellen op. Bij ME/cvs en Long Covid lijkt dit opruimproces niet goed te werken. Verouderde endotheelcellen blijven daardoor aanwezig en blijven stoffen afgeven die ontstekingen en stress in het lichaam veroorzaken.
Deze voortdurende prikkel kan ervoor zorgen dat het lichaam in een soort permanente alarmstand blijft. Hierdoor kunnen klachten blijven bes aan, zelfs lang nadat de oorspronkelijke infectie voorbij is.
Verouderde endotheelcellen gedragen zich anders dan gezonde cellen. Ze geven continu stoffen af die zorgen voor ontsteking, extra stress in het lichaam en verstoring van de bloeddoorstroming.
Deze stoffen zorgen onder andere voor:
- Vernauwing van bloedvaten
- Slechtere doorbloeding van organen
- Meer ontstekingsreacties
- Problemen met het herstellen van weefsels
Dit past goed bij klachten die mensen met ME/cvs en Long Covid ervaren.
Slechte doorbloeding en ernstige vermoeidheid
Een belangrijk gevolg van problemen met het endotheel is een verminderde doorbloeding. Vooral organen die veel energie nodig hebben, zoals de hersenen en de spieren, zijn hier gevoelig voor. Als zij onvoldoende zuurstof krijgen, kunnen klachten ontstaan zoals ernstige vermoeidheid, spierzwakte en problemen met concentratie en geheugen.
Bij mensen met ME/cvs is in eerder onderzoek al aangetoond dat de doorbloeding van de hersenen verminderd kan zijn. Dit sluit goed aan bij de theorie dat endotheelproblemen een centrale rol spelen.
Waarom inspanning zo’n grote impact heeft
Een kenmerkend symptoom van ME/cvs is post-exertionele malaise. Dit betekent dat klachten verergeren na lichamelijke of mentale inspanning, vaak pas uren of dagen later.
Normaal gesproken reageren bloedvaten op inspanning door zich te verwijden, zodat extra zuurstof kan worden aangevoerd. Bij een beschadigd endotheel gebeurt dit onvoldoende. Hierdoor krijgen spieren en andere organen te weinig zuurstof en worden afvalstoffen niet goed afgevoerd. Dit kan verklaren waarom zelfs lichte inspanning kan leiden tot een langdurige terugval.
Het immuunsysteem raakt uit balans
Het immuunsysteem speelt een belangrijke rol bij het opruimen van beschadigde cellen. In het beschreven onderzoek wordt aangegeven dat dit systeem bij ME/cvs en Long Covid niet optimaal functioneert. Hierdoor blijven verouderde endotheelcellen aanwezig in het lichaam.
Deze cellen blijven ontstekingsstoffen afgeven, wat het immuunsysteem opnieuw activeert. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin beschadigd endotheel en een ontregeld immuunsysteem elkaar in stand houden.
Klachten in meerdere organen
Omdat het endotheel overal in het lichaam zit, kunnen de gevolgen zich op veel plekken tegelijk voordoen. Dit verklaart waarom ME/cvs en long COVID meerdere orgaansystemen raken.
Voorbeelden:
- Hersenen: concentratieproblemen, hoofdpijn, overprikkeling
- Spieren: pijn, zwakte, snelle verzuring
- Darmen: buikpijn, voedselintoleranties, lekkende darm
- Hart en bloedvaten: hartkloppingen, lage bloeddruk
Deze brede klachten passen bij een systeemziekte, niet bij een lokaal probleem.
Bloedstolling en microstolsels
Het endotheel speelt ook een grote rol bij de bloedstolling. Als het endotheel beschadigd is, kan het bloed sneller gaan stollen.
Bij ME/cvs en long COVID zijn kleine afwijkende bloedstolsels gevonden. Deze kunnen de doorbloeding verder verstoren, vooral in kleine bloedvaten. Dat kan bijdragen aan zuurstoftekort in weefsels en aan blijvende klachten.
Wat onderzoekers meten om deze theorie te toetsen
Om beter te begrijpen of schade aan het endotheel daadwerkelijk een rol speelt bij ME/cvs en Long Covid, kijken onderzoekers naar meetbare veranderingen in het lichaam. Zij meten stoffen in het bloed en onderzoeken hoe goed bloedvaten reageren op veranderingen, zoals inspanning of druk.
In verschillende studies zijn signalen gevonden die passen bij een verstoorde werking van het endotheel. Zo worden bij sommige patiënten stoffen gemeten die wijzen op aanhoudende ontsteking en verminderde vaatfunctie. Ook laten metingen zien dat kleine bloedvaten minder goed reageren, wat kan bijdragen aan klachten zoals duizeligheid en ernstige vermoeidheid.
Daarnaast richten onderzoekers zich op het immuunsysteem. Bij een deel van de patiënten lijkt dit systeem minder goed in staat om beschadigde cellen op te ruimen. Hierdoor kunnen slecht functionerende endotheelcellen blijven bestaan en blijven zij het lichaam belasten.
Het is belangrijk om te benadrukken dat deze metingen nog niet geschikt zijn voor diagnose. Ze worden vooral gebruikt om ziekteprocessen beter te begrijpen. Wel laten ze zien dat er bij ME/cvs en Long Covid sprake is van meetbare biologische veranderingen.
Kleine bloedstolsels als extra factor
Het endotheel speelt ook een belangrijke rol bij het reguleren van bloedstolling. Wanneer deze functie verstoord is, kan het bloed sneller kleine stolsels vormen. Bij ME/cvs en Long Covid zijn dergelijke microstolsels gevonden.
Deze kleine stolsels kunnen de doorbloeding verder beperken, vooral in kleine bloedvaten. Dit kan bijdragen aan zuurstoftekort in weefsels en zo klachten versterken of in stand houden.
De onderzoekers achter deze studie
Het artikel is geschreven door een internationale groep onderzoekers met expertise op het gebied van immunologie, vaatziekten en post-virale aandoeningen. Zij hebben bestaande wetenschappelijke studies samengebracht en bekeken vanuit één overkoepelend biologisch perspectief.
Door het endotheel centraal te stellen, ontstaat een samenhangend model dat veel losse onderzoeksbevindingen met elkaar verbindt. De onderzoekers benadrukken dat het gaat om een wetenschappelijke onderbouwing en niet om een bewezen behandeling. Wel zien zij dit als een belangrijke basis voor vervolgonderzoek.
Wat deze inzichten betekenen voor mensen met ME/cvs
Deze nieuwe inzichten zijn belangrijk omdat zij laten zien dat ME/cvs en Long Covid een duidelijke lichamelijke basis hebben. De klachten zijn het gevolg van verstoringen in het lichaam en niet van psychische oorzaken.
Hoewel er nog geen directe behandeling is, biedt dit onderzoek erkenning en richting. Het helpt om ME/cvs beter te begrijpen en kan bijdragen aan betere diagnostiek en gerichter onderzoek in de toekomst.
Conclusie
Schade aan het endotheel kan een centrale rol spelen bij ME/cvs en Long Covid. Door blijvende verstoring van de bloedvaten, het immuunsysteem en de doorbloeding ontstaan klachten die langdurig kunnen aanhouden.
Dit onderzoek biedt een belangrijk nieuw perspectief en benadrukt het belang van verder wetenschappelijk onderzoek naar ME/cvs.
Het artikel waar we het over hebben is een peer-reviewed artikel. Peer-reviewed betekent dat er door andere wetenschappers commentaar is gegeven voordat het in een wetenschappelijk tijdschrift wordt gepubliceerd. Het artikel kun je hier lezen.
Daarnaast kun je de ME/cvs Vereniging helpen door ons werk te steunen door een eenmalige donatie of lid te worden. Ook zijn we nog op zoek naar vrijwilligers
