Nieuw hersenonderzoek bij ME/cvs en Long Covid laat verstoorde hersennetwerken zien

Nieuw hersenonderzoek laat zien dat bij mensen met ME/cvs en Long Covid de samenwerking tussen verschillende hersengebieden verstoord is. Die samenwerking wordt ook wel hersenconnectiviteit genoemd. Het gaat om de manier waarop hersengebieden tegelijk actief zijn en informatie met elkaar uitwisselen. Vooral bij mentale inspanning en cognitieve vermoeidheid blijken deze netwerken anders te werken dan bij gezonde mensen. 

In dit artikel leggen we in begrijpelijke taal uit wat er precies is onderzocht, wat de onderzoekers hebben gevonden en hoe sterk het wetenschappelijke bewijs is. We leggen ook uit of het gaat om een peer reviewed artikel en wat dat betekent. 

Wat is hersenconnectiviteit? 

De hersenen bestaan uit verschillende gebieden die elk hun eigen rol hebben, zoals aandacht, geheugen, emotie en motivatie. Om goed te kunnen functioneren moeten deze gebieden voortdurend met elkaar samenwerken. Je kunt het vergelijken met een team waarin goede communicatie nodig is om goed te kunnen presteren. 

Met hersenconnectiviteit bedoelen onderzoekers hoe sterk en hoe goed die samenwerking verloopt. Als die samenwerking minder goed is afgestemd, kan dat leiden tot klachten zoals hersenmist, concentratieproblemen, tragere informatieverwerking en mentale uitputting. Dit zijn klachten die vaak worden gemeld door mensen met ME/cvs en Long Covid. 

Hoe is dit hersenonderzoek uitgevoerd? 

De onderzoekers maakten gebruik van een zeer krachtige MRI-scanner van 7 Tesla. Deze scanner is gevoeliger dan de meeste scanners die in ziekenhuizen worden gebruikt. Daardoor kunnen kleinere en diepere hersenstructuren nauwkeuriger in beeld worden gebracht. 

Aan het onderzoek deden drie groepen mee: mensen met ME/cvs, mensen met Long Covid en een groep gezonde controlepersonen. Tijdens de hersenscan moesten alle deelnemers een denktaak uitvoeren, de zogenoemde Stroop-taak. Daarbij moeten mensen snel reageren op woorden en kleuren die soms expres niet bij elkaar passen. Deze taak vraagt veel van de aandacht en het denkvermogen en staat erom bekend dat hij mentale vermoeidheid kan opwekken. 

De taak werd twee keer uitgevoerd. De eerste ronde vond plaats aan het begin van de mentale belasting. De tweede ronde vond plaats nadat de vermoeidheid al was opgebouwd. Op die manier konden de onderzoekers meten hoe hersennetwerken veranderen wanneer cognitieve vermoeidheid toeneemt. 

Wat zagen de onderzoekers bij gezonde deelnemers? 

Bij gezonde deelnemers werd tijdens de zwaardere tweede taakronde juist een sterkere samenwerking tussen meerdere hersengebieden gezien. De hersennetwerken gingen als het ware intensiever samenwerken om de taak goed te blijven uitvoeren. Dat wijst op een gezond aanpassingsvermogen. Wanneer de taak zwaarder wordt, schakelen gezonde hersenen extra ondersteuning in vanuit verschillende netwerken die betrokken zijn bij aandacht, motivatie, emotie en geheugen. 

Wat zagen de onderzoekers bij mensen met Long Covid? 

Bij mensen met Long Covid werd een ander patroon gezien. Daar was de samenwerking tussen verschillende belangrijke hersengebieden vaak juist verminderd, vooral in diepere hersendelen. Het ging met name om netwerken die betrokken zijn bij motivatie en beloning. Dit zijn systemen waarin de stof dopamine een belangrijke rol speelt. 

De onderzoekers denken dat deze verminderde samenwerking kan helpen verklaren waarom veel mensen met Long Covid last hebben van sterke mentale uitputting, minder motivatie en moeite met het volhouden van cognitieve taken. Tegelijk zagen zij dat sommige andere verbindingen juist sterker werden. Dat kan betekenen dat de hersenen proberen te compenseren door andere routes te gebruiken, maar zo’n omweg kost meestal extra energie. 

Wat zagen de onderzoekers bij mensen met ME/cvs? 

Ook bij mensen met ME/cvs werden duidelijke afwijkingen in hersenconnectiviteit gevonden. Het patroon was deels anders dan bij Long Covid. Bij ME/cvs waren vooral veranderingen zichtbaar in netwerken die te maken hebben met aandacht, geheugen, prikkelverwerking en automatische lichaamsregulatie. 

Sommige verbindingen waren sterker dan normaal en andere juist zwakker. Volgens de onderzoekers kan dit wijzen op ontregeling van de balans in hersennetwerken. De hersenen lijken minder soepel te schakelen tussen rust en inspanning. Dat past bij klachten zoals cognitieve overbelasting en vertraagd herstel na mentale activiteit. 

Was er een verband met hoe lang iemand ziek is? 

Bij mensen met ME/cvs vonden de onderzoekers een verband tussen de duur van de ziekte en veranderingen in hersenconnectiviteit. Hoe langer iemand ziek was, hoe duidelijker bepaalde netwerkveranderingen zichtbaar waren. Dit wijst erop dat langdurige ziekte mogelijk invloed heeft op hoe hersennetwerken zich aanpassen of uitgeput raken. 

Bij Long Covid werd zo’n verband nog niet duidelijk gezien. De onderzoekers denken dat dit kan komen doordat de ziekteduur in deze groep gemiddeld nog veel korter was. 

Was er een verband met cognitieve klachten? 

De onderzoekers vergeleken de hersenscan-uitkomsten ook met vragenlijsten over cognitieve klachten. Daaruit bleek dat mensen met ernstigere cognitieve problemen ook meer afwijkende hersenverbindingen hadden. Vooral netwerken rond geheugen en aandacht speelden hierbij een rol. Dit gold voor zowel de ME/cvs-groep als de Long Covid-groep. Dat maakt het waarschijnlijker dat de gemeten hersenverschillen echt samenhangen met de ervaren klachten. 

Wat betekenen deze uitkomsten? 

Dit peer reviewed onderzoek laat zien dat ME/cvs en Long Covid gepaard gaan met meetbare veranderingen in de samenwerking tussen hersengebieden, vooral tijdens mentale inspanning. Gezonde hersenen verhogen hun onderlinge samenwerking bij vermoeidheid, maar bij beide patiëntgroepen verloopt dit proces minder efficiënt of ontregeld. 

De patronen bij ME/cvs en Long Covid vertonen overlap, maar zijn niet volledig hetzelfde. Dat ondersteunt het beeld dat de aandoeningen op elkaar lijken, maar niet identiek zijn. De resultaten passen goed bij klachten zoals hersenmist, cognitieve traagheid en mentale uitputting. 

Wat zijn de beperkingen van dit onderzoek? 

De onderzoekers geven aan dat het aantal deelnemers nog beperkt was en dat het onderzoek een momentopname betreft en geen langetermijnmeting. Ook is maar één type denktaak gebruikt. Grotere en langdurige vervolgstudies zijn nodig om te bevestigen hoe stabiel deze bevindingen zijn. 

Tegelijk is dit onderzoek technisch sterk uitgevoerd met zeer geavanceerde scanapparatuur en een directe vergelijking tussen ME/cvs, Long Covid en gezonde mensen. Daardoor levert het belangrijke nieuwe informatie op over hersenveranderingen bij cognitieve vermoeidheid. 

Samenvatting 

Dit nieuwe, peer reviewed hersenonderzoek laat zien dat de communicatie tussen hersengebieden verstoord is bij ME/cvs en Long Covid. Vooral bij mentale inspanning werken hersennetwerken minder goed samen. Deze bevindingen sluiten aan bij de cognitieve klachten die veel patiënten ervaren en dragen bij aan een beter biologisch begrip van beide aandoeningen. 

De resultaten waar dit artikel over gaat, komen uit een uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek met hersenscans. Dit onderzoek is geaccepteerd voor publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Translational Medicine. Het artikel staat “in press”. Dat betekent dat het de volledige peer review heeft doorlopen en is goedgekeurd door onafhankelijke wetenschappelijke beoordelaars, maar dat de definitieve opgemaakte publicatie nog moet verschijnen. 

Het artikel op News-Medical is een nieuwsbericht dat deze studie samenvat voor een breder publiek. News-Medical zelf is geen wetenschappelijk tijdschrift, maar een platform dat berichten schrijft over nieuwe onderzoeken. De onderliggende studie zelf is dus wél peer reviewed.

Tot slot 

De ME/cvs Vereniging zoekt nieuwe bestuursleden. Wil jij meedenken en meebeslissen over de koers, belangenbehartiging en projecten voor mensen met ME/cvs?  Met jouw inzet help je de stem van patiënten sterker te maken. Interesse? Neem contact op via vrijwilligers@ME-cvsvereniging.nl!