Onderzoek naar microvasculaire afwijkingen bij ME/cvs en Long Covid: wat laat nieuw oogonderzoek zien?

Er is een nieuw wetenschappelijk onderzoek verschenen dat kijkt naar microvasculaire afwijkingen bij ME/cvs en Long Covid. Microvasculair betekent: de allerkleinste bloedvaatjes in het lichaam. Deze kleine bloedvaten zijn belangrijk voor de aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen naar weefsels, zoals spieren en hersenen. Als daar iets misgaat, kan dat invloed hebben op hoe iemand zich voelt en functioneert. 

In dit onderzoek gebruikten wetenschappers een speciale oogscan om de kleine bloedvaten te bestuderen. Zij vergeleken mensen met Long Covid, mensen met ME/cvs na Covid, herstelde mensen en gezonde controles. De uitkomsten laten zien dat vooral bij ME/cvs duidelijke afwijkingen in de kleine bloedvaten zichtbaar zijn. In dit artikel leggen we het onderzoek stap voor stap uit in begrijpelijke taal. 

Let op: het gaat om een preprint. Dat betekent dat het onderzoek nog niet officieel is beoordeeld door andere wetenschappers via peer review. 

Waarom kijken onderzoekers naar kleine bloedvaten? 

Na een virusinfectie kunnen sommige mensen langdurig ziek blijven. Bij ME/cvs en Long Covid gaat het vaak om aanhoudende vermoeidheid, inspanningsintolerantie, cognitieve problemen en overprikkeling. Steeds meer onderzoek wijst erop dat het probleem niet alleen in één orgaan zit, maar meerdere systemen raakt. 

Een belangrijk systeem is het vaatstelsel. De binnenbekleding van bloedvaten heet het endotheel. Deze laag regelt onder andere de doorbloeding, de reactie op ontsteking en de balans in stolling. Als het endotheel niet goed werkt, kunnen bloedvaten minder goed verwijden en kan de doorstroming verminderen. Dit wordt endotheel disfunctie genoemd. 

De kleinste bloedvaten zijn moeilijk direct te meten in bijvoorbeeld de hersenen. Daarom zochten onderzoekers naar een andere plek waar ze deze kleine vaten goed kunnen bekijken. Die plek is het netvlies van het oog. De bloedvaten daar lijken sterk op die van de hersenen. Met speciale apparatuur kun je ze zichtbaar maken en meten. 

Hoe is het onderzoek uitgevoerd? 

Het onderzoek maakt deel uit van de Duitse “All Eyes on PCS” studie. Het is uitgevoerd door meerdere universitaire medische centra. De onderzoekers vergeleken verschillende groepen deelnemers. 

Zij onderzochten ruim honderd mensen met Long Covid. Daarnaast keken zij naar mensen die Covid hadden doorgemaakt maar volledig waren hersteld. Ook was er een groep mensen die nooit Covid had gehad. Binnen de Long Covid-groep was een grote subgroep die voldeed aan de diagnostische criteria voor ME/cvs. 

Alle deelnemers kregen een uitgebreide oogmeting. Daarbij werden foto’s en metingen gemaakt van de kleine bloedvaten in het netvlies. De onderzoekers keken niet alleen naar de breedte van de bloedvaten, maar ook naar hoe goed ze reageren op een lichtprikkel. Normaal gesproken zetten kleine bloedvaten iets uit wanneer ze met flikkerend licht worden gestimuleerd. Dat is een maat voor hoe goed het endotheel functioneert. 

Naast de oogmetingen werd ook bloedonderzoek gedaan. Daarin werden ontstekingsstoffen en markers van vaatactivatie gemeten. Ook keken de onderzoekers naar waarden die iets zeggen over de ijzerhuishouding en andere algemene bloedparameters. 

Wat zagen de onderzoekers in de oogmetingen? 

De onderzoekers zagen duidelijke verschillen tussen de groepen. Mensen met Long Covid hadden gemiddeld smallere kleine slagadertjes in het netvlies dan gezonde controles. Ook reageerden hun bloedvaten minder sterk op de lichtprikkel. Dat betekent dat de vaatverwijding minder goed op gang kwam. 

De verhouding tussen kleine slagaders en aders was bij Long Covid ook ongunstiger. Deze verhouding wordt gezien als een maat voor de gezondheid van de microcirculatie. Een lagere verhouding wijst op meer ontregeling. 

De onderzoekers corrigeerden hun analyses voor factoren zoals leeftijd, bloeddruk en cholesterol. Daarna bleven de verschillen grotendeels bestaan. Dat maakt het waarschijnlijker dat de gevonden afwijkingen echt samenhangen met de ziekte en niet alleen met algemene risicofactoren. 

Waren de afwijkingen anders bij ME/cvs? 

Binnen de Long Covid-groep werd apart gekeken naar mensen die voldeden aan de criteria voor ME/cvs. In deze groep waren de afwijkingen het meest uitgesproken. De kleine bloedvaten waren gemiddeld nauwer en de vaatreactie op licht was verder verminderd. 

De resultaten lieten een geleidelijk patroon zien. Gezonde mensen zonder Covid hadden de beste vaatmetingen. Mensen die hersteld waren na Covid zaten daar iets onder. Mensen met Long Covid hadden duidelijk meer afwijkingen. De groep met ME/cvs had de sterkste afwijkingen. 

Zo’n geleidelijk patroon ondersteunt het idee dat er een relatie is tussen ziekte-ernst en microvasculaire ontregeling. 

Is er een relatie met de ernst van klachten? 

De deelnemers vulden vragenlijsten in over hun klachten en beperkingen. Daarmee konden de onderzoekers een ernstscore berekenen. Vervolgens keken zij of die ernst samenhing met de oogmetingen. 

Zij zagen dat mensen met ernstigere klachten gemiddeld slechtere vaatwaarden hadden. Vooral metingen die iets zeggen over de regulatie van kleine slagaders lieten dit verband zien. De relatie was het duidelijkst bij klachten zoals vermoeidheid, concentratieproblemen, hoofdpijn en balansstoornissen. 

Klachten die meer met luchtwegen of reuk en smaak te maken hadden, lieten minder duidelijke verbanden zien met de vaatmetingen. Dat verschil kan belangrijk zijn, omdat het wijst op mogelijke betrokkenheid van de hersendoorbloeding bij cognitieve en neurologische klachten. 

Wat liet het bloedonderzoek zien? 

In het bloed van mensen met ME/cvs en Long Covid vonden de onderzoekers hogere waarden van bepaalde ontstekingsstoffen. Ook markers die wijzen op activatie van het endotheel waren verhoogd. Dit past bij het beeld dat het vaatstelsel nog steeds geactiveerd of ontregeld is. 

Daarnaast zagen zij verbanden tussen afwijkende vaatmetingen en verstoringen in de ijzerstofwisseling. Ook dat kan invloed hebben op energieproductie en zuurstoftransport in het lichaam. 

De combinatie van oogmetingen en bloedwaarden gaf samen een redelijk goed onderscheid tussen mensen met en zonder ME/cvs binnen de post-Covid-groep. Volgens de onderzoekers kan zo’n gecombineerde aanpak in de toekomst helpen bij betere indeling van patiëntgroepen. 

Wat kan deze methode in de toekomst betekenen? 

De gebruikte oogscan is niet belastend voor patiënten en kan relatief snel worden uitgevoerd. Er zijn geen ingrepen of injecties nodig. Dat maakt het een aantrekkelijke methode voor onderzoek. 

De onderzoekers denken dat deze techniek kan helpen om microvasculaire afwijkingen bij ME/cvs en Long Covid beter zichtbaar te maken. Mogelijk kan het in de toekomst bijdragen aan het volgen van ziekteverloop of het effect van behandelingen. Zover is het nu nog niet. Daarvoor is eerst meer vervolgonderzoek nodig. 

Welke kanttekeningen zijn er? 

Het is belangrijk om voorzichtig te blijven bij de interpretatie. Dit onderzoek is nog niet peer-reviewed. Dat betekent dat andere experts het nog niet formeel hebben beoordeeld. Ook gaat het om een observationele studie. Er zijn verbanden gevonden, maar geen direct bewijs voor oorzaak en gevolg. 

Daarnaast is het onderzoek gedaan in één onderzoeksprogramma. Het is belangrijk dat andere onderzoeksgroepen deze resultaten proberen te herhalen. 

Conclusie 

Dit nieuwe onderzoek naar microvasculaire afwijkingen bij Long Covid en ME/cvs laat zien dat kleine bloedvaten minder goed kunnen functioneren bij deze patiëntgroepen. De afwijkingen zijn zichtbaar met speciale oogmetingen en hangen samen met klachtenernst en ontstekingsmarkers in het bloed. De sterkste afwijkingen werden gezien bij mensen met ME/cvs. 

De resultaten passen bij een groeiend aantal studies dat wijst op biologische ontregeling van het vaatstelsel bij postvirale ziekten. Verdere bevestiging en uitwerking in vervolgonderzoek is nu de volgende stap.

Het onderzoek waar dit over gaat vind je hier

Tot slot

Steun ons werk en maak het verschil voor mensen met ME/cvs. De ME/cvs Vereniging zet zich dagelijks in voor betere informatie, belangenbehartiging en erkenning. Dat is hard nodig, want veel patiënten staan er nog te vaak alleen voor. 

Wil je helpen? Dat kan op twee manieren. Je kunt een donatie doen, groot of klein. Je kunt je ook aanmelden als vrijwilliger. Ook met weinig energie of beperkte tijd kun je iets betekenen. Denk aan meelezen, meedenken, online helpen. Samen zorgen we ervoor dat kennis en begrip over ME/cvs blijven groeien.